Global Health in Netherlands

Wat is Global Health?

Global health draait om de gezondheid van mensen wereldwijd en om de sociale, ecologische en politieke omstandigheden die gezondheid beïnvloeden.
In global health staat niet één ziekte of regio centraal, maar het idee dat gezondheid een gedeelde verantwoordelijkheid is. Het gaat om samenwerking over grenzen heen, tussen landen, disciplines en organisaties.

Thema’s zoals gezondheidsgelijkheid (health equity), planetary health, digitale innovatie, weerbaarheid in crisissituaties en toegang tot zorg spelen daarbij een grote rol.

Global health stelt vragen als:

• Waarom worden sommige groepen zieker dan anderen?
• Hoe beïnvloedt klimaatverandering onze gezondheid?
• Wat kunnen landen van elkaar leren om zorg eerlijker, duurzamer en veerkrachtiger te maken?

Een veld met een geschiedenis

De wortels van global health liggen in de 19e eeuw, in de tijd van koloniale geneeskunde en tropische gezondheidszorg. Destijds richtte “tropische geneeskunde” zich vooral op de bescherming van Europese bestuurders en handelaren in de koloniën, en veel minder op de gezondheid van lokale bevolkingen.¹

In de tweede helft van de 20e eeuw ontstond het vakgebied internationale gezondheidszorg: gezondheidsprojecten in lage-inkomenslanden, vaak vanuit westerse hulporganisaties. Hoewel deze periode belangrijke medische vooruitgang bracht, bleef de verhouding ongelijk.

Vanaf de jaren 2000 verschoof het perspectief naar wat we nu global health noemen: een gelijkwaardig veld dat samenwerking, wederkerigheid en lokale zeggenschap centraal stelt.²
Tegenwoordig is global health zich sterk bewust van dat koloniale verleden. Veel universiteiten, kennisinstellingen en gezondheidsorganisaties – ook in Nederland – werken actief aan dekoloniale en inclusieve benaderingen. Daarbij gaat het niet alleen om wie onderzoek doet, maar ook om wiens kennis wordt erkend en welke machtsverhoudingen nog in stand gehouden worden.

Thema’s die global health vormen

Het veld van global health verbindt de zorg aan onderwerpen als milieu, beleid, technologie, migratie en sociale rechtvaardigheid.

Belangrijke invalshoeken zijn:

• Gezondheidsgelijkheid en sociale determinanten: armoede, huisvesting, onderwijs en gender beïnvloeden de gezondheid van mensen evenzeer als medische zorg.
• Planetary health en duurzaamheid: de gezondheid van mensen hangt direct samen met de gezondheid van de planeet. Klimaatverandering, luchtvervuiling en verlies van biodiversiteit veroorzaken wereldwijd miljoenen extra ziektejaren.³
• Gezondheidssystemen en beleid: eerlijke toegang tot zorg vraagt sterke, veerkrachtige zorgsystemen — in Nederland én wereldwijd.
• Digitale gezondheid en innovatie: e-health, data en AI spelen een steeds grotere rol in het toegankelijk maken van zorg.
• Weerbaarheid in crisissituaties: oorlogen, natuurrampen en pandemieën vragen om internationale samenwerking en leiderschap.

Deze thema’s zijn onlosmakelijk verbonden door de lenzen die KCGH, NSGH en OIGT hanteren: gezondheidsgelijkheid, weerbaarheid, toegankelijkheid, inclusie en kennis van de toekomst. Als we complexe maatschappelijke vraagstukken vanuit deze lenzen bekijken, krijgen we een beter en breder begrip van de context. Samen vormen ze de kern van global health-denken.

Waarom global health belangrijk is voor Nederland

Global health is niet iets wat zich alleen “elders” afspeelt. De COVID-19-pandemie heeft laten zien dat internationale samenwerking essentieel is voor onze eigen gezondheid. Pandemische paraatheid, eerlijke toegang tot vaccins en het delen van kennis zijn allemaal onderdeel van dezelfde keten.

Ook binnen Nederland bestaan grote gezondheidsverschillen: in sommige Utrechtse wijken leven mensen gemiddeld zeven jaar korter en vijftien jaar minder gezond dan in andere.⁴ Zulke verschillen tonen aan dat gezondheidsgelijkheid (health equity) niet alleen een mondiaal, maar ook een nationaal vraagstuk is.
Dezelfde sociale en structurele determinanten die wereldwijd een rol spelen — inkomen, opleiding, huisvesting, leefomgeving — bepalen ook in Nederland wie gezond oud wordt.

Een global health-lens helpt zorgprofessionals en beleidsmakers deze ongelijkheid te begrijpen en aan te pakken. Dat kan door te leren van oplossingen elders: hoe worden gemeenschappen veerkrachtig onder druk, hoe organiseer je zorg met beperkte middelen, en hoe combineer je preventie en gezamenlijke afstemming?

De Nederlandse Global Health-strategie van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS)⁵ onderstreept dit belang. De strategie benoemt drie pijlers:

Global health is dus geen “hulp” van hier naar daar, maar een wederkerig netwerk waarin kennis, beleid en praktijk elkaar versterken — over grenzen heen én binnen onze eigen samenleving.

KCGH, NSGH en OIGT dragen bij aan de mondiale gezondheidsstrategie middels lidmaatschap van de Nederlandse Global Health Hub en samenwerking met partners.

Artsen Internationale Gezondheidszorg (AIG’s): de brug tussen lokaal en mondiaal

Een concreet voorbeeld van global health in praktijk zijn de Artsen Internationale Gezondheidszorg(AIG’s).
Deze artsen worden opgeleid door het Opleidingsinstituut Internationale Gezondheidszorg en Tropengeneeskunde (OIGT) en zijn expert in zorg in uiteenlopende omstandigheden: van districtsziekenhuizen in Malawi tot GGD’s in Nederland.

AIG’s combineren klinische kennis met een brede maatschappelijke blik. In lage-inkomenslanden dragen zij bij aan systeemversterking, onderwijs en duurzame capaciteitsopbouw. In Nederland werken ze met migranten en vluchtelingen, in huisartsenpraktijken, ziekenhuizen en volksgezondheidsorganisaties. Hun ervaring in interculturele communicatie, preventie en zorgcoördinatie maakt hen tot verbindingsofficieren tussen de lokale en de mondiale zorgpraktijk.

AIG’s laten zien dat global health geen afzonderlijk vakgebied is, maar een manier van denken en samenwerken: met oog voor context, rechtvaardigheid en wederzijds leren.

Bronnen

1. Packard, R. (2016). A History of Global Health: Interventions into the Lives of Other Peoples. Johns Hopkins University Press.
2. Koplan, J.P. et al. (2009). “Towards a common definition of global health.” The Lancet.
3. Institute for Health Metrics and Evaluation (IHME, 2024). Global Burden of Disease Study: Burden of 375 Diseases and Injuries and 88 Risk Factors.
4. Gemeente Utrecht (2023). Verschillen in gezonde levensjaren tussen wijken.
5. Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (2023). Nederlandse Global Health-strategie: Gezondheid wereldwijd, beter voorbereid thuis.